შეიძლება ღმერთთან მშვიდობაში იყო და სწორედ ამიტომ აღმოჩნდე კონფლიქტში იმ წესრიგთან, რომელიც დამცირებაზე, შიშზე ან ძალადობაზე დგას.
ერთი შეხედვით ეს წინააღმდეგობაა. თუ ქრისტიანობა მშვიდობას გვასწავლის, რატომ უნდა იქცეს ღმერთთან მშვიდობა კონფლიქტის წყაროდ?
იმიტომ, რომ ქრისტიანული მშვიდობა არსებული მდგომარეობის მიღებას არ ნიშნავს.
არსებობს ისეთი „მშვიდობაც“, რომელიც სინამდვილეში მხოლოდ გაჩუმებაა: ერთი ადამიანი დუმს, რადგან ეშინია; მეორე ემორჩილება, რადგან სხვა გზა არ დაუტოვეს; მესამე აღარ აპროტესტებს, რადგან დაარწმუნეს, რომ წინააღმდეგობა ცოდვაა. გარედან ყველაფერი მშვიდია, მაგრამ ამ მშვიდობის ფასი ადამიანის თავისუფლებაა.
სახარების მშვიდობა ასეთი ვერ იქნება.
როცა ქრისტეში საკუთარ თავს ღვთის შვილად შეიცნობ, შენი იდენტობის საბოლოო წყარო აღარ არის არც სახელმწიფო, არც სოციალური როლი, არც საზოგადოებრივი მოლოდინი და არც შიში. ეს ყველაფერი შენს ცხოვრებაში რეალურია, მაგრამ არც ერთ მათგანს აღარ აქვს უფლება საბოლოოდ გითხრას, ვინ ხარ.
სწორედ აქ იბადება თავისუფლება.
არა თავისუფლება, როგორც სურვილისამებრ ყველაფრის კეთება, არამედ თავისუფლება, რომ არ გახდე იმ აუცილებლობის ტყვე, რომელსაც გარშემო არსებული სამყარო ერთადერთ შესაძლო წესად გთავაზობს: „ასეა მოწყობილი“, „ასეა საჭირო“, „ყველა ასე აკეთებს“, „შენ ვინ ხარ, რომ შეცვალო?“
ქრისტეში კი ადამიანი უკვე სხვა წესის არსებობას ეხება.
პიროვნება არ არსებობს იმისთვის, რომ ბუნების, ისტორიისა თუ საზოგადოების აუცილებლობას უბრალოდ მოერგოს. ქრისტეში მას ეძლევა თავისუფლება, რომ სხვასთან იყოს ისე, რომ არც თვითონ გაქრეს და არც სხვა გააუქმოს.
ამიტომ ქრისტიანული მშვიდობა არ ნიშნავს კონფლიქტის არქონას. მისი უფრო ღრმა საზომია: შესაძლებელია თუ არა ერთობა ისე, რომ სხვა თავისუფალი დარჩეს?
თუ „მშვიდობა“ მოითხოვს სხვის დამცირებას, მის ჩუმად ყოფნას, მორჩილებას შიშის გამო ან განსხვავების გაუქმებას, მაშინ ქრისტიანს შეიძლება სწორედ ღმერთთან მშვიდობამ არ მისცეს ასეთ მშვიდობასთან შეგუების უფლება.
ეს ამბოხი ამბოხისთვის არ არის. ქრისტიანისთვის წინააღმდეგობაც არ ხდება თავისთავად სათნოება. სინამდვილეში მთავარი სულ სხვა რამაა: თუ ჩემი არსებობის საბოლოო სიმართლე ღმერთთან ურთიერთობაშია, მაშინ ვეღარ ვაღიარებ საბოლოო ავტორიტეტად წესრიგს, რომელიც ადამიანს მხოლოდ ფუნქციად, ქვეშევრდომად, პრობლემად ან მტრად აქცევს.
და სწორედ ამიტომ ღმერთთან მშვიდობა აქ და ახლა თავისუფლებას გვაბედვინებს.
ეს მშვიდობა მხოლოდ დამშვიდება არ არის. იგი ღვთისგან მიღებული დასტურიცაა: ჩემი მშვიდობა შენთანაა. ნუ გეშინია. შენი თავისუფლება ჩემგან უარყოფილი კი არა, ჩემგანვე მონიჭებულია. ამიტომ ნუ შედრკები, როდესაც იმ წესრიგს ეწინააღმდეგები, რომელიც ადამიანს ამცირებს, აშინებს და თავისუფლებას ართმევს. იმოქმედე იმ თავისუფლებით, რომლის საბოლოო სახეც სასუფეველში უკვე გეძლევა.
ეს არ ნიშნავს, რომ ღმერთი ჩვენს ნებისმიერ გადაწყვეტილებას ავტომატურად ამართლებს. სწორედ სასუფეველი განსჯის ჩვენს გადაწყვეტილებასაც: ემსახურება თუ არა იგი სიცოცხლეს, ადამიანის ღირსებას, თავისუფლებასა და თანაზიარებას. მაგრამ როდესაც არჩევანი სწორედ ამის დაცვას ეხება, ქრისტიანს აღარ უნდა ეშინოდეს, თითქოს უსამართლობისადმი დაუმორჩილებლობით ღმერთს ღალატობს.
მომავლის ხმა მკაფიოდ უნდა ისმოდეს — ესქატონი შორეული დაპირება კი არა, ჩვენი არსებობის საბოლოო და აქტუალური სიმართლეა.
სასუფეველი მხოლოდ მომავალი ჯილდო რომ იყოს, ქრისტიანობა ადვილად გადაიქცეოდა მოთმინების რელიგიად: ახლა აიტანე, მერე ყველაფერი გამოსწორდება. ახლა დაიჩაგრე, მერე მოგეზღვევა. ახლა დაემორჩილე, მერე იქნები თავისუფალი.
მაგრამ ესქატოლოგიური ონტოლოგია საპირისპიროს ამბობს: მომავალი მხოლოდ ბოლოს მოსახდენი ამბავი არ არის. მან უკვე ახლა უნდა იმოქმედოს.
სასუფეველში ადამიანი აღარ არის სხვისი ძალაუფლების საგანი. ამიტომ ეს მომავალი უკვე დღეს გვაძლევს საფუძველს, უარი ვთქვათ იმ წესრიგზე, რომელიც ადამიანს იმონებს.
იქ განსხვავება მტრობას აღარ ნიშნავს. ამიტომ დღესვე უნდა ვისწავლოთ სხვასთან ყოფნა მისი გაუქმების გარეშე.
იქ თავისუფლება და თანაზიარება ერთმანეთს აღარ ეწინააღმდეგება. ამიტომ ქრისტიანული ცხოვრება უკვე ახლა უნდა გახდეს ამ თავისუფლების ცდა.
ეს მოძრაობა მხოლოდ შიგნიდან გარეთ არ არის. ეს არის მომავლიდან აწმყოსკენ მოძრაობაც: იმ სამყაროს მშვიდობა, რომელიც ღმერთთან უკვე ჭეშმარიტია, ჩვენს დღევანდელ ურთიერთობებში უნდა გახდეს ხილული.
ამიტომ ევქარისტია ვერ დარჩება „მომავლის ლამაზ ხილვად“. თუ მასში ეკლესია მართლა წინასწარ ეხება მომავალ სასუფეველს, მაშინ მისი სიმართლე ტაძრის კართან ვერ დასრულდება. ის უნდა შეეხოს იმასაც, როგორ ვეპყრობით ადამიანს ოჯახში, ეკლესიაში, სასამართლოში, ციხეში, საზოგადოებასა და პოლიტიკაში.
ამ ფონზე სულ სხვანაირად ისმის დიდი კვერექსიც.
„მშვიდობით უფლისა მიმართ ვილოცოთ.“
შემდეგ:
„ზეგარდამო მშვიდობისათვის...“
და მერე:
„მშვიდობისათვის ყოვლისა სოფლისა...“
აქ თითქოს მოძრაობა გვაქვს: მშვიდობაში ვდგებით ღმერთის წინაშე, ვითხოვთ იმ მშვიდობას, რომელიც ზემოდან მოდის, და შემდეგ ვთხოვთ, რომ იგი მთელ სამყაროს მოეფინოს.
ეს მხოლოდ ლოცვითი თანმიმდევრობა არ არის. ეკლესია ჯერ ღვთის მშვიდობაში დგება და შემდეგ ამ მშვიდობიდან უყურებს სამყაროს. ამ მშვიდობაში ადამიანი ღმერთისგან მხოლოდ დავალებას კი არ იღებს — დასტურსაც იღებს, რომ არ შეშინდეს და არ შედრკეს.
„მშვიდობით უფლისა მიმართ ვილოცოთ“ ამ თვალით შეიძლება ნიშნავდეს: ღვთის წინაშე შიშით დამორჩილებული კი არა, მისგან მიღებული და მისი მშვიდობით განმტკიცებული დადექი.
„ზეგარდამო მშვიდობისათვის“ გვახსენებს, რომ მშვიდობის საბოლოო წყარო არსებული ძალაუფლება და მის მიერ დამყარებული წესრიგი არ არის. მშვიდობა ზემოდან მოდის და ამიტომ შეუძლია განსაჯოს ის, რასაც ქვემოთ მშვიდობას არქმევენ.
„მშვიდობისათვის ყოვლისა სოფლისა“ კი გვიჩვენებს, რომ ღვთისგან მიღებული მშვიდობა მხოლოდ შინაგან განცდად ვერ დარჩება. იგი სამყაროში უნდა გავიტანოთ — ჩვენს ურთიერთობებში, გადაწყვეტილებებსა და მოქმედებაში.
ამიტომ ზეგარდამო მშვიდობა არსებული წესრიგის რელიგიურ გამართლებას არ ნიშნავს. პირიქით, ღმერთი ამ მშვიდობით თითქოს გვეუბნება: ჩემი მშვიდობა შენთანაა. ნუ შეგაშინებს ის, რომ სასუფევლის თავისუფლებით მოქმედება კონფლიქტში მოგიყვანს იმ წესრიგთან, რომელიც ამ თავისუფლებას უარყოფს. შენი გადაწყვეტილება შიშმა არ შეარყიოს.
თუ სასუფეველში ადამიანი თავისუფალია დამცირების, შიშისა და ძალადობისგან, ეკლესია ვერ აკურთხებს წესრიგს, რომელიც სწორედ ამაზე დგას. თუ სასუფეველში სხვა მტერი კი არა, უნიკალური და შეუცვლელი პიროვნებაა, ქრისტიანს არ შეუძლია მშვიდობა უწოდოს მდგომარეობას, რომელიც მის ღირსებას აუქმებს.
ასეთი წესრიგისადმი წინააღმდეგობა ღმერთთან მშვიდობის დარღვევა ყოველთვის არ არის. ზოგჯერ სწორედ ღმერთთან მშვიდობა გვავალდებულებს, წინააღმდეგობა გავუწიოთ მას. ჩვენ არ უნდა გვეშინოდეს, თითქოს უსამართლობასთან შეურიგებლობით ქრისტიანულ მშვიდობას ვღალატობთ. როცა ადამიანის ღირსებას, თავისუფლებასა და სიცოცხლეს ვიცავთ, სასუფევლის მშვიდობის წინააღმდეგ კი არ ვდგებით — მისი მშვიდობით ვდგავართ და ვცდილობთ, მისი სიმართლე უკვე აქ გახდეს ხილული.
ისტორიულადაც დიდი კვერექსი ერთ კონკრეტულ ავტორს არ შეუქმნია. მისი ფესვები ადრეული ეკლესიის საერთო, დიაკვნის მიერ წარმოთქმულ ლოცვებშია; უკვე IV საუკუნეში ვხვდებით ლოცვებს ეკლესიის, მსოფლიოს მშვიდობის, ხელისუფლების, ავადმყოფებისა და გაჭირვებულებისთვის. იმავე ძველ ეკლესიურ გარემოში მნიშვნელოვანი იყო ისიც, რომ მლოცველები ერთმანეთთან შერიგებულნი მდგარიყვნენ.
ამიტომ „მშვიდობით ვილოცოთ“ თავდაპირველად არც პოლიტიკურ მორჩილებას ნიშნავდა და არც ცხოვრებისგან განზე გადგომას. ეკლესია მშვიდობაში დგებოდა ღმერთის წინაშე იმისთვის, რომ შემდეგ მთელი სამყაროს მშვიდობაზე ელოცა.
შესაძლოა სწორედ აქ იმალება პარადოქსი:
ღმერთთან მშვიდობა ადამიანს ყოველთვის არ აჩუმებს.
პირიქით, რადგან მან სასუფევლის მშვიდობა იგემა, აღარ ეშინია იმ წესრიგის, რომელიც დამცირებას მშვიდობას უწოდებს და მორჩილებას შიშზე აგებს. მან იცის, რომ არსებული მდგომარეობა საბოლოო არ არის და ამიტომ მასთან შეგუებაც აღარ არის გარდაუვალი.
ღვთის მშვიდობა მას ეუბნება: ნუ გეშინია. ნუ შედრკები. სასუფევლის თავისუფლებით იმოქმედე. როდესაც ადამიანის ღირსებას იცავ, ჩემი მშვიდობის წინააღმდეგ კი არ მიდიხარ — ამ მშვიდობას ემსახურები.
ზოგჯერ პირველად სწორედ ღმერთთან მშვიდობა აძლევს ადამიანს ძალას თქვას — ამას მშვიდობას ვერ დავარქმევ.
ამ მშვიდობის ძალა ვაჟა-ფშაველას გმირებშიც ჩანს. ჯოყოლა თემს იმიტომ უპირისპირდება, რომ თავის თავში უკვე მიიღო უფრო მაღალი სიმართლის დასტური: მის სახლში შემოსული ადამიანი სტუმარია და ამიტომ მტრად ვეღარ მიაჩნია. თემის ძალა მას აშინებს, მაგრამ გადაწყვეტილებას ვერ უცვლის. იგივე ხდება ალუდა ქეთელაურშიც. მუცალის პიროვნული ღირსების დანახვის შემდეგ ალუდას ძველი წესის შესრულება უკვე ცოდვად ეჩვენება. ვერც თემი და ვერც რელიგიური ავტორიტეტი ვეღარ აიძულებს, უარყოს ის სიმართლე, რომელიც მისთვის ერთხელ უკვე გაიხსნა.
არც ჯოყოლას და არც ალუდას სიმტკიცე უბრალო ამბოხიდან არ იბადება. ისინი თითქოს შინაგანად უკვე შერიგებულნი არიან იმ სიმართლესთან, რომლის გამოც გარეგნულად კონფლიქტში შედიან. სწორედ ამ აზრით შეიძლება მათი გამბედაობა ღვთის მშვიდობის დასტურად წავიკითხოთ: როცა ადამიანის პიროვნულ ღირსებას დაინახავ, ღმერთი თითქოს გეუბნება — ნუ გეშინია თემის, ნუ შედრკები და ნუ უღალატებ იმას, რაც ჭეშმარიტებად უკვე იხილე. მაგრამ ეს ლოცვა მხოლოდ იმას არ გულისხმობს, რომ ღმერთმა არსებული სამყაროს კონფლიქტებში შინაგანი სიმშვიდე მოგვცეს. ქრისტიანს უფრო მეტი უნდა სურდეს: თვით იმ სამყაროს დასრულება, რომელშიც სიმართლისა და ადამიანის ღირსების დასაცავად ბრძოლაა საჭირო. ღმერთთან მშვიდობა გვამტკიცებს წინააღმდეგობაში, მაგრამ ჩვენი საბოლოო სურვილი ამ მშვიდობის საყოველთაო და საბოლოო გამეფებაა.
სწორედ ამიტომ ვლოცულობთ: „მოვედინ სუფევა შენი.“
საკმარისი არ არის ვიცოდეთ, რომ სასუფეველი ოდესმე მოვა. იგი ჩვენს ყველაზე ღრმა სურვილად, წყურვილად და არსებობის მოთხოვნილებად უნდა იქცეს. ეს სიტყვები მხოლოდ მომავლის შესახებ ნათქვამი თხოვნა არ არის — ისინი ჩვენი თავისუფალი „ჰოა“ ღვთის მომავლის მიმართ.
ასეთი „ჰო“ თქვა ღვთისმშობელმა ანგელოზის წინაშე: „აჰა მხევალი უფლისა; მეყავნ მე სიტყვისაებრ შენისა.“ ღმერთმა მას თავისი ნება ძალით არ მოახვია. ღვთის მოწოდებას ადამიანის თავისუფლებამ უპასუხა და ამ თავისუფალი თანხმობით განკაცება ისტორიაში განხორციელდა.
ზიზიულასი აქ კიდევ უფრო გაბედულ კითხვას სვამს: ხომ არ არის პარუსიის დაყოვნების მიზეზიც ის, რომ ღმერთი ადამიანის თავისუფალ თანხმობას ელოდება? ხომ არ უნდა გაჩნდეს ხალხი, რომლისთვისაც სასუფეველი მხოლოდ სარწმუნოების დებულება კი არა, ნამდვილი სანატრელი გახდება?
თუ ასეა, „მოვედინ სუფევა შენი“ შემთხვევითი ლიტურგიკული ფორმულა აღარ არის. ეს არის ეკლესიის პასუხი ღვთის მოწოდებაზე: დიახ, გვინდა შენი სასუფეველი. გვინდა არა მხოლოდ ვიცოდეთ მის შესახებ, არამედ მივიღოთ იგი და უკვე ახლა ვიცხოვროთ მისი თავისუფლებით.
ღმერთი სასუფეველს ძალით არ გვახვევს. იგი მისი ძღვენია, მაგრამ ჩვენში და ჩვენს შორის თავისუფალი თანხმობის გარეშე ვერ განხორციელდება. თუ სასუფეველი სანატრელად არ გვექცა, თუ მისი მოსვლა ნამდვილად არ მოგვინდა, მაშინ სიტყვები „მოვედინ სუფევა შენი“ მხოლოდ ლოცვისას გამეორებულ ფორმულად დარჩება.
ამიტომ ღმერთთან მშვიდობას ორი მიმართულება აქვს. დღეს იგი გვეუბნება: ჩემი მშვიდობა შენთანაა. ნუ გეშინია და ნუ შედრკები. როდესაც ადამიანის ღირსებას, თავისუფლებასა და სიცოცხლეს იცავ, ჩემი მშვიდობის წინააღმდეგ კი არ მიდიხარ — მას ემსახურები.
მაგრამ ეს მშვიდობა დღევანდელ კონფლიქტში მოწყობის უფლებას არ გვაძლევს. იგი უფრო შორს გვიხმობს — იმ სასუფევლისკენ, სადაც არც დამცირება იქნება, არც ძალადობა და არც სიმართლის დასაცავად ბრძოლა გახდება საჭირო.
ვიდრე ეს დღე დადგება, ღმერთთან მშვიდობა ძალას გვაძლევს ვთქვათ: ამას მშვიდობას ვერ დავარქმევ.
მაგრამ ჩვენი საბოლოო პასუხი და სურვილი კიდევ უფრო დიდია:
დიახ, უფალო. მოვედინ სუფევა შენი.